Vijf top-CEO's over de crisis: "Ons geduld is op"

Op uitnodiging van Trends debatteren vijf top-CEO's over de huidige crisis. Het verdict is hard. Relanceplannen die er maar niet komen, Europese verdeeldheid en politieke onkunde. Het geduld bij deze vaandeldragers van onze economie is op. Ook vier topeconomen laten hun licht schijnen op de crisis.

Vijf toplui uit het economisch bestel van ons land schoven aan in de lokalen van Trends voor een debat. Hun namen: Bart Vancoppenolle, de jonge CEO van meetbedrijf Metris; Wouter De Geest, de topman van de Belgische vestiging van chemiereus BASF; Eric Verbeeck, van de bouwgroep Interbuild; Philippe Vlerick van de Vlerick Group en vertegenwoordiger van de familiale referentieaandeelhouders van de KBC Groep; en Urbain Vandeurzen van het engineeringsbedrijf LMS, en tevens voorzitter van Voka.

De politieke instabiliteit en het bijhorend immobilisme begint zwaar te wegen op de economie. Net nu er een stringent economisch beleid moet gevoerd worden geeft de politieke kaste, starend naar de lichtbak van de aanstormende verkiezingen, niet thuis. Maar ook de ondernemers zelf dragen een verantwoordelijkheid, luidt het eensgezind bij dit topkransje van ondernemers. Crisissen zijn van alle tijden, en het is de primaire plicht om als ondernemer je bedrijf te wapenen tegen onheilstijdingen. Maar tegelijk geven ze toe dat een crisis, die zo ongemeen hard en snel toesloeg, nimmer vertoond is.

Waarom heeft niemand dit zien aankomen?
Urbain Van Deurzen (LMS / Voka): "De manier waarop we vandaag de crisis beleven is ongezien. We zitten voor het eerst in de geschiedenis met een globale crisis. Het financiële systeem, dat eigenlijk de bloedsomloop van onze economie is, is gestopt in september. En dat heeft geleid tot een hartinfarct op de economie. Als uw financieel systeem stokt, dan valt alles stil. En je krijgt een cascade-effect van ongeziene omvang."

Bart Van Coppenolle (Metris): "Ik denk dat de vergelijking met een hartinfarct niet ten onrechte is. Je mag dat zelfs letterlijk interpreteren. Het geld vloeit door de economie en eens die stroom niet meer vloeit dan komt het lichaam op geen tijd tot stilstand. Wij hebben dat gemerkt bij onze klanten die in problemen kwamen toen ze geen leasing of letter of credit meer konden krijgen. Dat soort financiële zaken waren de eerste tekenen, gevolgd door het opzeggen van orders. Daarna is er een tweede golf gekomen met een manifest gebrek aan vertrouwen. De eerste tekenen hebben wij gezien in mei, in onze cashflow en ons orderboek."

Wouter De Geest (BASF): "Bij BASF maakten wij ons vanaf het begin van 2008 wat zorgen omdat de groeipercentages die we zagen abnormaal hoog waren. We waren ons aan het voorbereiden op een vertraging, die er maar niet kwam. Onze industrie zit helemaal aan het begin van de productieketting. Je blijft dus produceren want je kunt moeilijk orders weigeren. In september, na het infarct van Lehman Brothers, viel er bij ons geen enkele bestelling weg. Dat waren zelfs schitterende maanden. We moesten dus wel onze klanten blijven bevoorraden, tegen alle indicatoren in. En dan is er die brutaliteit geweest, waarbij eensklaps tal van orders opgeschort werden. De reële economie is met twee tot drie maanden vertraging getroffen."

Philippe Vlerick (Bic Carpets; KBC Groep): "We beleven de dodelijke excessen van de ongebreidelde vrijheid. Een manifest gebrek aan controle bij de hedgefunds, met een opeenstapeling van leverage op leverage, heeft een onbegrijpelijk kader gecreëerd. Zonder krijtlijnen spelen is moordend. De enorme groei die de wereldeconomie gekend heeft, moest gefinancierd worden. En we hebben de leveragegraad opgetrokken tot ongeziene hoogtes. Tot het zandkorreltje Lehman Brothers het systeem deed vastlopen."

Vandaag teren nog veel bedrijven op hun reserves. Moet de echte grote klap met talloze falingen dan nog komen?
Urbain Vandeurzen: "Er zijn vandaag grote familieondernemingen, derde generatiebedrijven, die nu al maanden geconfronteerd worden met een terugval van de vraag met 70 procent. Alles wat de verschillende familiegeneraties hebben opgebouwd is compleet weggeslonken. De grens van het haalbare komt nu pijnlijk dichtbij. Bepaalde bedrijven zitten nu door hun reserves en gaan niet eens meer kunnen herstructureren, want daarvoor moet je de cash hebben."
Wouter De Geest: "Het landschap in de chemie zal er zeker na de crisis niet meer hetzelfde eruit zien. Ik verwacht acquisities, enkele zullen in problemen komen. Vlaanderen is een belangrijke chemiecluster die op lange termijn belangrijk is voor die consolidatie. Kleine standalone-installaties zullen het heel snel moeilijk krijgen."

Wat verwachten jullie van de overheid. Een relanceplan, of liever een evenwichtige begroting die toekomstige lasten kan beperkt houden?
Urbain Vandeurzen: "Het probleem is dat de overheid, door haar enorme schuld, heel weinig manoeuvreerruimte heeft. Om beeldspraak te gebruiken: onze Belgische patiënt ligt op intensieve zorgen door het infarct van de financiële crisis. Maar daarvoor was hij al ziek aan drie vitale functies. Eerste vitale functie is ons verouderd businessmodel. Op 20 jaar tijd hebben we 20 procent marktaandeel verloren, en op het vlak van innovatie zijn we een zwakke speler. Tweede vitale functie is de sociale zekerheid. De architectuur dateert van toen de levensverwachting 10 tot 15 jaar lager lag. De sociale zekerheid kost veel geld en vandaar de enorme belastingdruk op bedrijven dat weegt op hun competitiviteit. En een derde probleem is een overheid die zeker op het federale niveau niet meer functioneert. We zitten binnen onze grenzen met twee landen die elkaar gijzelen, waardoor alles blokkeert. Het antwoord op de vraag naar koopkracht heeft een liquiditeitsval gecreëerd. De koopkrachtstijging ligt op 2,5 procent gemiddeld per gezin. De spaarquota van die gezinnen is inmiddels van 13 naar 15 procent gestegen. Met ander woorden, de koopkracht is doorgesluisd naar de spaargelden. Dus op het vlak van koopkrachtversterking voor de economie is dat geld weggegooid."

Jullie geduld raakt stilaan op?
Urbain Vandeurzen: "Ja, het geduld is op. Ik heb drie jaar geleden bij mijn aantreden als Voka-voorzitter gezegd wat er diende te gebeuren, en toen was het al vijf voor twaalf. Intussen zijn we drie jaar verder en er is niets gedaan. Onze sociale zekerheid moet echt aangepakt worden, en het politiekinstitutionele kader moet anders in elkaar gestoken worden zodat de politiek weer kan functioneren. Want dat is vandaag niet het geval. We hadden ons beter kunnen voorbereiden op deze crisis."

Eric Verbeeck: "Ik ben van mening dat in Vlaanderen al tal van private ondernemers het hebben opgegeven. Maar ook bij de internationale ondernemingen raakt het geduld op, en zij kunnen heel gemakkelijk opgeven. Want ze wonen hier niet."

Philippe Vlerick: "Zolang de randvoorwaarden vervult zijn geloof ik in het entrepreneurship."

Urbain Vandeurzen: "Maar er is een groot verschil Philippe tussen het fundamentele geloof in de capaciteit van de ondernemers, en het functioneren in een land dat terug de zieke man van Europa aan het worden is."

Philippe Vlerick: "Een Europa dat ook ziek is. Vandaag wordt in Europa teveel in functie van de individuele lidstaten geredeneerd. In eigen belang in plaats van het Europese belang."

Lieven Desmet, Daan Killemaes en Guido Muelenaer